To refer to this article use this url: http://journal.depthoffield.eu/vol05/nr09/f01nl/en

Look up this photographer in fotografen.nl


Fotolexicon, 5e jaargang, nr. 9 (september 1988) (nl)

Louis Apol

Ingeborg Th. Leijerzapf

Abstract


Louis Apol is bekend geworden als de 'winterschilder'. Als kunstschilder had hij namelijk een sterke voorkeur voor winterlandschappen. Vanuit die belangstelling nam hij deel aan een expeditie met de Willem Barentsz naar Nova Zembla. In zijn Gelderse jaren (1886 tot 1892) ontpopte hij zich bovendien als amateurfotograaf. Hij fotografeerde zijn familie en maakte landschapsfoto's als voorstudies voor zijn schilderijen.

Biografie


.


1850

Lodewijk Franciscus Hendrik (Louis) Apol wordt op 6 september in Den Haag geboren.

1865-‘66

Apol is in de leer bij de landschapsschilder J.F. Hoppenbrouwers in Den Haag. Na diens dood in juli 1866 gaat Apol korte tijd in de leer bij een andere Haagse landschapsschilder, P. Stortenbeker.

ca. 1867-‘72

Apol studeert ongeveer zes jaar aan de Academie voor Beeldende Kunsten in Den Haag. Dit vermeldt hij op een ongedateerde vragenlijst van N. van Harpen (vermoedelijk betreft dit een inventarisatie voor de anonieme artikelen Onze Schilders in Maandblad voor Beeldende Kunsten 1925).

ca. 1879

Gedurende een jaar is Apol 'pensionaire' van Koning Willem III (hij ontvangt een jaargeld; deze vorm van financiële ondersteuning is een voorloper van de huidige Koninklijke subsidie voor beeldende kunstenaars).

1880

Apol gaat mee met een expeditie met de Willem Barentsz naar Nova Zembla. Tijdens deze reis maakt hij vele schetsen. Aan boord van de Willem Barentsz wordt hij als bemanningslid beschouwd, met alle plichten daaraan verbonden.

1886-‘92

Louis Apol verhuist op 18 juni 1886 naar Rheden (Gld.).

Hij treedt in 1886 in het huwelijk met Catharina Elisabeth Kraijesteijn uit Rozendaal. Het echtpaar krijgt twee dochters: in 1887 Henriëtte Catharina en in 1890 Johanna. Op 25 mei 1892 keert Apol met zijn gezin terug naar Den Haag.

1893

Apol wordt uitgenodigd tot deelname in de jury voor de Tentoonstelling ter bevordering der Photographie, welke van 1 tot 10 oktober in Utrecht wordt gehouden.

1894

Hij is jurylid voor de Internationale Fotografie tentoonstelling in Arnhem, georganiseerd door de Geldersche Amateur Fotografen Vereeniging, welke van 14 tot 29 juli wordt gehouden.

1896-1901

Geholpen door de schilders Hendrik Otto van Thol, Hendr. Kleyn en Willem Oppenoorth maakt Louis Apol een geschilderd panorama met als onderwerp Nova Zembla, voor het gebouw van de Panorama Maatschappij aan de Plantage Middenlaan in Amsterdam. Het panorama is daar tot 1901 te bezichtigen.

Willem Oppenoorth is tijdens zijn werkzaamheden aan het panorama, zittend op een steiger, gefotografeerd. Deze anonieme foto is bewaard in de collectie van het Leidse Prentenkabinet. In 1897 maakt P. (Gustaaf) Oosterhuis een serie foto's van het Nova Zembla panorama, welke in een album aan H.M. Koningin Emma en prinses Wilhelmina wordt aangeboden bij hun bezoek in april 1897 aan het Panorama.

1903

Apol maakt een reis naar de Verenigde Staten en bezoekt onder meer de Niagara watervallen.

1936

Louis Apol overlijdt op 22 november te Den Haag.

1981

De fotonalatenschap van Louis Apol, een twintigtal met zekerheid en enkele niet met zekerheid aan hem toe te schrijven foto's, bewaard door zijn dochters, wordt door het Leidse Prentenkabinet met tussenkomst van kunsthandelaar Peter Albricht uit het familiebezit aangekocht.


Beschouwing


Louis Apol was tijdens zijn leven een gezochte, maar ook bekritiseerde landschapsschilder. Het succes viel hem al op zeer jeugdige leeftijd ten deel: als tweeëntwintigjarige kreeg hij zijn eerste gouden medaille voor in Den Haag tentoongesteld werk. Schilderijen als zijn veel geroemde Winter in het Haagsche Bos uit ca. 1875 gaven hem op slag bekendheid als schilder van het winterse landschap. De etsen van C.L. Dake en P.J. Arendszen naar Apols wintergezichten waren geliefde 'gelegenheidsgeschenken'. Zijn avontuurlijke reis naar Nova Zembla in 1880 gaf hem opnieuw veel publiciteit. Het vroege succes heeft echter ook een enigszins negatieve invloed op Apols ontwikkeling gehad. De kunstcriticus Johan Gram zei over hem in zijn boekje Onze Schilders in Pulchri Studio: „Rijk begaafd als Apol is, geeft hij zonder veel moeite het aanzijn aan tal van bevallige stukjes, die nu en dan 'le défaut de ses qualités', zijne te groote gemakkelijkheid in het voortbrengen, door hunne oppervlakkigheid verraden." Toch heeft Apol, die volgens Gram door zijn modieuze kleding eerder op een saletjonker leek dan op een kunstenaar, kwaliteitswerk geleverd waarmee hij vele onderscheidingen in de wacht sleepte.

Louis Apol heeft niet alleen geschilderd, maar ook gefotografeerd. Hij bedreef deze hobby naar het zich laat aanzien alleen in zijn Gelderse jaren. Een vermelding in het Weekblad voor Fotografie van 1894 maakte niet alleen gewag van zijn functie van jurylid bij een fototentoonstelling, maar ook van zijn status van amateurfotograaf. Belangrijker echter is het concrete bewijs van deze activiteiten van Apol: de in de omgeving van Arnhem gemaakte foto's.

Deze landschapsopnamen zijn in verschillende seizoenen gemaakt en zijn soms gestoffeerd met mensen. De winterse taferelen overheersen in aantal, zodat Apols voorkeur voor dit genre ook in zijn fotografie waarneembaar is. Op grond van de techniek van de foto's, de omgeving waarin zij genomen zijn en de kleding van de afgebeelde personen moeten de foto's gedateerd worden omstreeks 1890. In deze periode woonde Apol in Rheden bij Arnhem. De Veluwezoom was in die tijd een geliefde verblijfplaats voor vele schilders van de Haagse School. De streek werd wel het Nederlandse Barbizon genoemd. Plaatsen als Oosterbeek, Doorwerth en Wolfheze met zijn eeuwenoude, Legendarische Wodanseiken verschaften onder meer de schilders Gerard Bilders, Anton Mauve en Willem Maris motieven voor hun schilderijen. Louis Apol legde een bezoek aan de Wodanseiken fotografisch vast.

In Apols fotonalatenschap zijn enkele familiefoto's bewaard, onder meer van zijn vrouw en kinderen, die op grond van technische overeenkomsten met de landschapsfoto's eveneens aan hem toegeschreven kunnen worden. Het zijn spontane, pretentieloze kiekjes, zonder aanwijsbare relatie met zijn schilderkunstig werk.

Louis Apol heeft waarschijnlijk met een platencamera tot het formaat 12x15 cm gefotografeerd. Van zijn glasnegatieven maakte hij directe contactafdrukken op albuminepapier. Dit albuminepapier was over het algemeen zeer dun en krulde gemakkelijk op; daarom plakte men het gewoonlijk op karton. Apol gebruikte hiervoor zeer eenvoudige kartonnetjes, nauwelijks groter dan de foto's en zonder enige versiering. Hij plakte zijn foto's op beide kanten en nam niet de moeite om ze netjes af te snijden. Voor het doel dat Apol zich stelde, het fotograferen van sneeuwlandschappen, was het contrastbereik van de fotografische platen in de jaren tachtig eigenlijk niet voldoende. Het is dan ook denkbaar dat Apol, enigszins teleurgesteld over de resultaten, zijn fotografische experimenten niet lang heeft voortgezet.

De wijze van opplakken van zijn foto's geeft aan dat Apol geen andere bedoelingen met zijn fotografie heeft gehad dan om ze voor eigen genoegen en voor studiedoeleinden te maken en te gebruiken. De diverse verfvlekken en door verf veroorzaakte vingerafdrukken op een aantal foto's wijzen daar ook op. Zij moeten in Apols atelier gelegen hebben om geraadpleegd te kunnen worden.

Apol schilderde niet letterlijk naar zijn foto's, maar gebruikte ze ongetwijfeld als geheugensteun. Besneeuwde boomtakken of een paard met kar in verkort perspectief komen bijvoorbeeld op zijn foto's voor en ook op vele van zijn schilderijen. Exacte overeenkomsten in foto's en schilderijen zijn niet aan te wijzen, maar wel ligt aan zijn foto's dezelfde opvatting over vormgeving en lichtbehandeling ten grondslag als aan zijn schilderijen en is dezelfde belangstelling voor (winterse) bosgezichten en landschapsparken aanwezig.

Louis Apol is één van de vele impressionistische schilders die gefascineerd is geraakt door de fotografie. Tonaliteit en lichtbehandeling in de fotografie vormden een studieobject voor zijn schilderkunst. Het is niet waarschijnlijk dat hij als amateurfotograaf ook met zijn fotografie naar buiten trad. Vermeldingen van deelname aan fototentoonstellingen zijn niet gevonden. Evenals de fotografie van schilders als George Breitner, Willem Witsen of Philippe Zilcken, bedoeld voor studie en eigen genoegen, staan Apols foto's aan de zijlijn van de ontwikkelingen in de Nederlandse fotografie.

Documentatie


Secundaire bibliografie

Johan Gram, Onze Schilders in Pulchri Studio, Rotterdam (Elsevier) z.j. (ca. 1881), p. 118-119.

Anna C. Croiset van der Kop, A painter of winter - Louis Apol, in The Art Journal 1893, p. 353-356.

Lux 5 (oktober 1893), tentoonstellingsbijvoegsel.

Auteur onbekend, Binnenland-Arnhem, in Weekblad voor fotografie 1 (29 juni 1894) 23, p. 102; idem in Lux 5 (juli 1894) 10, p. 335.

H., Beeldende Kunsten. Het Panorama Nova Zembla, door Louis Apol, in Dagblad voor Zuid-Holland en 's-Gravenhage 30 juli 1896.

Aty Brunt, Een praatje over Louis Apol, in Op de Hoogte. Maandschrift voor de huiskamer 6 (1909), p. 727-734.

Auteur onbekend, Onze Schilders, in Maandblad voor Beeldende Kunsten 2 (1925), p. 288.

Auteur onbekend, Atelier Louis Apol, in NRC 1 mei 1937.

Ingeborg Th. Leijerzapf (red.), Fotografie in Nederland 1839-1920, Den Haag (Staatsuitgeverij) 1978, p.41, 73, 90.

C.A. Schilp, Louis Apol (1850-1936), in Kunst & Antiek Revue 6 (januari 1980) 1, p.7-12.

Pieter A. Scheen, Lexicon Nederlandse beeldende kunstenaars 1750-1880, Den Haag (Pieter A. Scheen BV) 1981, p. 13.

Lidmaatschappen

Pulchri Studio, Den Haag.

Arti et Amicitiae, Amsterdam.

Jurylid Tentoonstelling ter bevordering der Photographie, Utrecht, 1893.

Jurylid Internationale Fotografie tentoonstelling, Arnhem, 1894.

Bronnen

Den Haag, Rijksbureau voor Kunsthistorische Documentatie.

Leiden, Prentenkabinet, bibliotheek en documentatiebestand.

Collecties

Leiden, Prentenkabinet van de Rijksuniversiteit (foto's).

Auteursrechten

Het fotografisch oeuvre van Louis Apol is vrij van auteursrechten. De reproductierechten berusten bij de instelling die de foto's beheert (zie onder Collecties).